በማዕድናት ፍለጋና ምርት ዙርያ ሃገራችን ያጋጠማት የአመራሮች በጥቅም መታወር በዜጎች ላይ ያስከተለው ጉዳት ገና ብዙ ሊመርመር ይገባል

13 May

Posted by The Ethiopia Observatory (TEO)

በሪፖርተር የሚድሮክ ወርቅ ቀውስ እንደቀጠለ ነው

“ኩባንያዎቹ በበኩላቸው የማዕድን ሚኒስቴሩ እንዳልበደላቸው ገልጸዋል። ነገር ግን ሚኒስቴሩና የማዕድን ኩባንያዎች እጅና ጓንት ሆነው እንደሚሠሩ፣ ሚኒስቴሩ የቴክኒክ ድጋፍ እንደሚያደርግ፣ አሁን እየተፈጠረ ያለው ችግር ግን የቴክኒክ ሳይሆን የፖለቲካ ችግር በመሆኑ ከሚኒስቴሩ አቅም በላይ መሆኑን፣ የማይታወቅ ችግር እንደሌለ፣ ነገር ግን ከአቅም በላይ ስለሆነ ጉዳዩን ለጠቅላይ ሚኒስትሩ በማቅረብ መፍትሔ ይሰጠን ሲሉ ኩባንያዎቹ ጠይቀዋል። በምክክር ጉባዔው ላይ የሚድሮክ ወርቅ ኩባንያ ኃላፊዎች እንዳልተገኙ ለማወቅ ተችሏል።”

የሚድሮክ ወርቅ ኩባንያ በለገደንቢ ወርቅ ማውጫ አካባቢ የሚኖሩ ነዋሪዎች ኩባንያው በአካባቢያችንና ጤናችን ላይ ጉዳት አድርሶብናል በማለት ባነሱት ተቃውሞ ምክንያት የማዕድን፣ ነዳጅና የተፈጥሮ ጋዝ ሚኒስቴር የኩባንያውን የማዕድን ምርት ፈቃድ አግዷል።

የማዕድን፣ ነዳጅና የተፈጥሮ ጋዝ ሚኒስቴር ረቡዕ ግንቦት 1 ቀን 2010 ዓ.ም. በሰጠው መግለጫ፣ ለሚድሮክ ወርቅ በኦሮሚያ ክልላዊ መንግሥት ጉጂ ዞን ሻኪሶ ከተማ አቅራቢያ የሚገኘው የወርቅ ማዕድን ማውጫ ለአሥር ዓመታት ሰጥቶት የነበረውን የወርቅ ፈቃድ እንዳገደ አስታውቋል። ፈቃዱ የታገደው በአካባቢው ነዋሪዎች ዘንድ የተለያዩ ጉዳቶችን እያስከተለብን ነው የሚል ቅሬታ በመነሳቱ ምክንያት እንደሆነ ሚኒስቴሩ አስታውቋል። በጉዳዩ ላይ በገለልተኛ አካል ትክክለኛ ጥናት ተካሂዶ በውጤቱ ላይ መግባባት እስከሚደረስበት ድረስ፣ የድርጅቱ የወርቅ ማምረት ሥራ እንዲቆም መደረጉን ሚኒስቴሩ አስታውቋል።

የሚኒስቴሩንና የሚድሮክ ወርቅ ኩባንያ ኃላፊዎችን ሪፖርተር ለማነጋገር በተደጋጋሚ ያደረገው ጥረት ሊሳካ አልቻለም። ሚድሮክ የለገደንቢ ወርቅ ማውጫን የቀድሞው የፕራይቬታይዜሽን ኤጀንሲ ያወጣውን ጨረታ በ172 ሚሊዮን ዶላር በማሸነፍ እ.ኤ.አ በ1997 እንደተረከበው ይታወሳል።

እ.ኤ.አ. ከ1998 ጀምሮ ሚድሮክ የወርቅና የብር ማዕድናት ሲያመርት ቆይቷል። በዓመት አራት ቶን ወርቅ የማምረት አቅም ያለው ኩባንያው፣ በአብዛኛው ምርቱን ወደ ስዊዘርላንድ እንደሚልክ ይታወቃል።

ሚድሮክ ወርቅ የለገንደንቢ ማዕድን ማውጫ ሲረከብ በክፍት ጉድጓድ ወርቅ ይመረት የነበረ ሲሆን፣ ኩባንያው ከፍተኛ ወጪ በማውጣት የመሬት ውስጥ ማዕድን ማውጫ በመገንባት የወርቅ ምርት መጠኑን ለመጨመር ችሏል። ክፍት ጉድጓድ ውስጥ የሚመረተው ወርቅ እየተሟጠጠ በመምጣቱ ኩባንያው የመሬት ውስጥ ምርት መጀመሩ የማዕድን ማውጫውን ዕድሜ እንዳራዘመውና ለአካባቢውም የተሻለ አማራጭ እንደሆነ ባለሙያዎቹ ይናገራሉ።

ሚድሮክ ወርቅ ለሚዲያ ዝግ ከመሆኑም በላይ ከአካባቢው ማኅበረሰብ ጋር መልካም ግንኙነት የለውም። በአካባቢው ማኅበረሰብ ልማት ሥራም ስሙ በበጎ አይነሳም። የሻኪሶ ከተማ አካባቢ ነዋሪዎች ለረዥም ዓመታት ስለኩባንያው ሲያማርሩ ኖረዋል።

ከቅርብ ጊዜ ወዲህ ግን ኩባንያው የሚጠቀመው ኬሚካል በአካባቢው ነዋሪዎች፣ በተለይም በሕፃናት ላይ ከፍተኛ ጉዳት እያደረሰ እንደሆነ በመግለጽ ብሶታቸውን አሰምተዋል። በተለይም አዲስ የሚወለዱ ጨቅላ ሕፃናት ገጠማቸው የተባለው የአካል ችግር ብዙዎችን አስደንግጧል። ለዚህ ሁሉ ምክንያት ተደርጎ የተጠቀሰው ኩባንያ ወርቅ ለማምረት የሚጠቀምበት ሳይናይድ የተሰኘው አደገኛ ኬሚካል እንደሆነ ተገልጿል።

ሚድሮክ ወርቅ ቀደም ሲል የ20 ዓመት የከፍተኛ ማዕድን ምርት ፈቃድ የነበረው ሲሆን፣ የውል ጊዜው በ2010 ዓ.ም. መጀመሪያ ተጠናቋል። ውሉ ከመጠናቀቁ ስድስት ወራት ቀደም ብሎ የምርት ፈቃዱ ለአሥር ዓመት እንዲራዘምለት ለማዕድን፣ ነዳጅና የተፈጥሮ ጋዝ ሚኒስቴር አመልክቷል። ማመልከቻውን የመረመረው ሚኒስቴሩ ኩባንያው እስካሁን የሠራቸውን ሥራዎችና ያቀረበውን የወደፊት የሥራ ዕቅድ ከመረመረ በኋላ  ፈቃዱን ለአሥር ዓመት አራዝሞለታል።

የማዕድን ምርት ፈቃዱ መታደስ የአካባቢው ነዋሪዎችን ቁጣ ቀስቅሷል። ከሁለት ሳምንት ባፊት ለተቃውሞ የወጡ ወጣቶች መንገድ በመዝጋት ተቃውሟቸውን አሰምተዋል።

የቀድሞ የማዕድን፣ ነዳጅና የተፈጥሮ ጋዝ ሚኒስትር አቶ ሞቱማ መቃሳ ለሪፖርተር እንደገለጹት፣ የተባለው ብክለት ተከስቶ ከሆነ ወንጀል ነው። ነገር ግን የተባለው የጤና ችግር የተከሰተው በትክክል ከማዕድን ማውጫው በሚወጣ ኬሚካል ነው ወይ የሚለው በጥናት መረጋገጥ እንደሚኖርበት የገለጹት አቶ ሞቱማ፣ ሚኒስቴሩ ከኩባንያው ጋር በመነጋገር የአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ጥናት እንዲያካሂድ መደረጉን ተናግረዋል። ይሁን እንጂ ሚኒስቴሩም ሆነ ሚድሮክ ወርቅ ዩኒቨርሲቲው ያጠናውን ጥናት ይፋ አላደረጉም።

ሪፖርተር ያነጋገራቸው በሚድሮክ ጎልድ ለገደንቢ ወርቅ ማውጫ ይሠሩ የነበሩ ጂኦጆሎጂስቶችና ኬሚስቶች ሳይናይድ የተሰኘው መርዛማ ኬሚካል ሚድሮክ ወርቅ ብቻ ሳይሆን፣ በሌሎች አገሮችም የሚገኙ የማዕድን ኩባንዎች ወርቅ ለማምረት እንደሚጠቀሙበት አስረድተዋል።

ወርቅ አዘል ድንጋዮች ከተፋጩ በኋላ ወርቁን ከሌሎች ነገሮች ለይቶ ለማውጣት በሳይናይድ እንደሚብላላ ባለሙያዎቹ አስረድተዋል። ችግሩ ሳይናይድ መጠቀሙ ሳይሆን መታየት ያለበት ኬሚካሉ ጉዳት እንዳያደርስ የሚደረገው ጥንቃቄ ነው ያሉት ባለሙያዎቹ፣ ሳይናይዱ ጥቅም ላይ ከዋለ በኋላ በውኃ ታጥቦ ወደ ማጠራቀሚያ ኩሬ እንደሚገባ ገልጸዋል። ሳይናይዱን የሚያጣራ ጣቢያም እንዳለ አክለዋል።

ከረዥም ዓመታት በፊት ከኩሬው ውኃ የጠጡ ከብቶች ወዲያው መሞታቸውን ያስታወሱት ባለሙያዎች፣ ከዚያ በኋላ ኩሬው እንዲታጠር መደረጉን ጠቁመዋል።

አሁን በአካባቢው ነዋሪዎች ላይ ደረሰ የተባለው የጤና ችግር እንዴት ሊከሰት ቻለ የሚለውን ጥያቄ ለመመለስ፣ በገለልተኛ ወገን ጥንቃቄ የተሞላበት ሥራ መከናወን እንደሚኖርበት ጠቁመዋል። ብቃት ያላቸው ገለልተኛ የሆኑ ባለሙያዎች ወደ ሥፍራው ተጉዘው ናሙናዎች ሰብስበው ጥልቅ ጥናት ማካሄድ ይኖርባቸዋል ብለው፣ ይህ ትልቅ ሥራ ነው ሲሉም አስረድተዋል።

በሚድሮክ ወርቅ የኢንቫይሮመንት ማኔጅመንት ቡድን መሪ የነበሩ ባለሙያ በበኩላቸው፣ ሚድሮክ ጎልድ ኢትዮጵያ ውስጥ ከሚንቀሳቀሱ ከአብዛኞቹ የማዕድን ኩባንያዎች የተሻለ የአካባቢ ፖሊሲ እንዳለው ገልጸዋል። ‹‹ኩባንያው የአካባቢ አስተዳደር ክፍል አለው። ይህ ክፍል የአካባቢ ባለሙያዎችና የራሱ በጀት አለው። የክትትል፣ የቁጥጥርና መልሶ የማቋቋም ክፍሎች ያሉት ሲሆን፣ በየጊዜው የውኃና አየር ናሙናዎች እየወሰደ ምርመራ ያካሂዳል፤›› ያሉት ባለሙያው፣ አሁን ተከሰተ የተባለው የጤና ችግር በአግባቡ ሊጤን ይገባል ብለዋል።

‹‹የችግሩ መንስዔ በሳይንሳዊ መንገድ ተመርምሮ መታወቅ ይኖርበታል። ተገቢ ምርመራ ሳይካሄድ የችግሩ ምንጭ ይኼ ነው ብሎ መደምደም ተገቢ አይደለም፤›› ብለዋል።

በማዕድን ሚኒስቴር የአካባቢና የማኅበረሰብ ልማት ዳይሬክቶሬት ሚድሮክ ወርቅን ጨምሮ በሁሉም ኩባንያዎች ላይ ክትትል የሚያደርግ በመሆኑ ይህ ሁሉ ችግር እንዴት ሊፈጠር ቻለ? ኩባንያው በአካባቢ ተፅዕኖ ላይ የሚያከናውነውን ሥራ የሚገመግም በመሆኑ ፈቃዱ እንዴት ሊታደስ ቻለ? የሚለው ከሚኒስቴሩ ምላሽ ያልተሰጣቸው ጥያቄዎች ናቸው። የሚድሮክ ወርቅ ኃላፊዎችም ስለተፈጠረው ችግር መግለጫ ከመስጠት ተቆጥበዋል።

በተያያዘ ዜና የማዕድን ኩባንያዎች በክልሎች የሕግ ጥሰት እንደሚፈጸምባቸው ገለጹ። ኩባንያዎቹ ብሶታቸውን ያሰሙት ሚያዝያ 29 ቀን 2010 ዓ.ም. የማዕድን፣ ነዳጅና የተፈጥሮ ጋዝ ሚኒስቴር ባዘጋጀው የምክክር መድረክ ላይ ነበር። በሚኒስትር ዴኤታው አቶ ቴዎድሮስ ገብረ እግዚአብሔር (አሁን የኢትዮጵያ ገቢዎች ጉምሩክ ባለሥልጣን ምክትል ዋና ዳይሬክተር) በተመራው የምክክር መድረክ ላይ በማዕድን ፍለጋና ልማት የተሰማሩ ኩባንያዎች ክልሎች ከሚኒስቴሩ ጋር ተናበው እየሠሩ እንዳልሆነ፣ በወረዳ አስተዳዳሪዎችና በአካባቢ ነዋሪዎች በደል እየተፈጸመባቸው እንደሆነ አስረድተዋል።

በቤንሻንጉል ጉምዝ ክልል በዕምነበረድ ምርት የተሰማሩ ኩባንያዎች ክልሉ በቅርቡ ያወጣውን የመሬት ይዞታ መመርያ ክፉኛ ተቃውመውታል። ከ20 ሔክታር በላይ መሬት የያዙ በዕምነበረድ ፍለጋና ምርት ላይ የተሰማሩ ኩባንያዎች እንዲመልሱ ክልሉ አዟል፡፡ መመርያው የማዕድን ፍለጋና ምርት ፈቃድ ከክልሉና ከፌዴራል መንግሥት የወሰዱ የአገር ውስጥና የውጭ ኩባንያዎችን እንደሚመለከት መዘገባችን ይታወሳል።

የሳማካ ማርብል ኩባንያ ተወካይ የህንድ ኩባንያዎች ወደ ዕምነበረድ ምርት ከገቡ በኋላ የአገሪቱ የዕምነበረድ ምርት መጨመሩን ተናግረዋል፡፡ ‹‹ይህ ሆኖ ሳለ ኩባንያችን ብዙ ሚሊዮን ዶላር ካወጣ በኋላ ከ20 ሔክታር በላይ ያለውን ይዞታህን መልስ መባሉ አግባብ አይደለም። ሕጋዊ ውልን የሚጥስና ኢንቨስትመንትን የሚያሸሽ ውሳኔ ነው፤›› ብለዋል

በኦሮሚያ ክልል የተሰማሩ ኩባንያዎች በበኩላቸው በክልሉ ውስጥ የማዕድን ሥራ መሥራት አስቸጋሪ እየሆነ እንደመጣ ገልጸዋል። ‹‹በቡድን በተደራጁ ወጣቶች ወይም በወረዳ አስተዳዳሪዎች ግልጽ ባልሆነ ምክንያት ሥራችንን እንድናቆም እንገደዳለን፤›› ብለዋል የአንድ የማዕድን ኩባንያ ኃላፊ።

የኢትዮጵያ ማዕድን፣ ነዳጅና ባዩፊውል ልማት ኮርፖሬሽን ኃላፊዎች በጉጂ ዞን ሰባ ቦሩ ወረዳ ቀንጢቻ አካባቢ የሚገኘው የታንታለም ማውጫ ያላግባብ ሥራ እንዲያቆም ከተደረገ አምስት ወራት እንዳለፈው፣ በዚህም ሳቢያ አገሪቱ ከታንታለም ኤክስፖርት ማግኘት የሚገባትን የውጭ ምንዛሪ እንዳጣች የገለጹት የኮርፖሬሽኑ ኃላፊዎች፣ ግለሰቦች ወደ ኮርፖሬሽኑ ይዞታ በመግባት ዘረፋ በመፈጸም ላይ እንደሆኑ በምሬት ገልጸዋል።

በተመሳሳይ ክብረ መንግሥት አቅራቢያ ቧንቧ ውኃ አካባቢ የሚገኘው የኮርፖሬሽኑ የካኦሊን ማዕድን ማምረቻ በአካባቢው ማኅበረሰብና ወረዳ አስተዳዳሪዎች እንዲዘጋ በመደረጉ ድርጅቱ ለከፍተኛ ችግር እንደተጋለጠ ተናግረዋል። ካኦሊን የአዋሽ መልካሳ አሉሙኒየም ሰልፌት ፋብሪካ ለንፁህ የመጠጥ ውኃ ማጣሪያ የሚውል ኬሚካል ለማምረት የሚጠቀምበት ዋነኛ ግብዓት በመሆኑ፣ የጎላ ችግር እንደተፈጠረ ተገልጿል።

አቶ ቴዎድሮስ በበኩላቸው የመንግሥት ባለሥልጣናት አገር በማረጋጋት ሥራ ላይ ተጠምደው የነበረ በመሆኑ፣ ኩባንያዎችን ጠርተው ማወያየት ሳይችሉ እንደቆዩ ገልጸዋል። ከአሁን በኋላ ግን በኩባንያዎቹ የተነሱትን ጥያቄዎች መርምረው ምላሽ እንደሚሰጡ ተናግረዋል። ‹‹በአዲስ አመራር በአዲስ መንፈስ ከክልሎች ጋር እየተመካከርን መፍትሔ እንሰጣለን፤›› ብለዋል አቶ ቴዎድሮስ።

ኩባንያዎቹ በበኩላቸው የማዕድን ሚኒስቴሩ እንዳልበደላቸው ገልጸዋል። ነገር ግን ሚኒስቴሩና የማዕድን ኩባንያዎች እጅና ጓንት ሆነው እንደሚሠሩ፣ ሚኒስቴሩ የቴክኒክ ድጋፍ እንደሚያደርግ፣ አሁን እየተፈጠረ ያለው ችግር ግን የቴክኒክ ሳይሆን የፖለቲካ ችግር በመሆኑ ከሚኒስቴሩ አቅም በላይ መሆኑን፣ የማይታወቅ ችግር እንደሌለ፣ ነገር ግን ከአቅም በላይ ስለሆነ ጉዳዩን ለጠቅላይ ሚኒስትሩ በማቅረብ መፍትሔ ይሰጠን ሲሉ ኩባንያዎቹ ጠይቀዋል። በምክክር ጉባዔው ላይ የሚድሮክ ወርቅ ኩባንያ ኃላፊዎች እንዳልተገኙ ለማወቅ ተችሏል።

Leave comment

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

w

Connecting to %s

%d bloggers like this: