Tag Archives: ethiopia

በሲቪል መንግሥት ዴሞክራሲን ለመገንባት የተነሳሳችው ኢትዮጵያ የመከላከያን ቀን ማክበር አለባትን? ዘርፈ ብዙ ዕንቁ መልዕክት!

15 Feb

Posted by The Ethiopia Observatory (TEO)

ይህ ዓመታዊ ወታደራዊ ሠልፍ በብዙ ሃገሮች ውስጥ ይካሄዳል። ዩናይትድ ስቴትስ ውስጥ የፕሬዚደንት አብርሃም ሊንከንን ግድያ ተከትሎ፡ በሙት ወራቸው በሃዘን የተጎዳውን ሕዝብ ለማጽናናት ሲባል በተተኪው ፕሬዚደንት አንድርው ጆንስን ትዕዛዝ በ1863 ታላቅ ወታደራዊ ሠልፍ ተደርጓል።

ከዚያ በኋላ ስድስት ጊዘ ብቻ ወታደራዊ ሠልፎች በሃገሪቱ የተደረጉ ሲሆን፣እነዚህም፤

  • የአንድኛውን የዓለም ጦርነት ፍጻሜ ለማክበር በ1919 ዓ.ም. በኒውዮርክ ፊፍዝ አቨኑ (Fifth Avenue) ላይ 25, 000 የአሜሪካን ወታደሮች ተሠልፈዋል— የተለያየ ቁጥርም ያላቸው ሠልፎች በየስቴቶቹ ተካሂደዋል፤
  • በ1942 ዓ.ም. ዩናይትድ ስቴትስ ሁለተኛው የዓለም ጦርነት ውስጥ ስትገባ፡ የመንግሥት ሠራተኞች ከወታደርቱ ጋር በመሆን ለወታደሮቻቸው ያላቸውን ድጋፍ ለማብሰር ታላቅ ሠልፍ በኒውዮርክ ከተጦርነት ማ ተደርጎ ነበር፤
  • በ1946 የአሜሪካ 82ኛው የአየር ወለድ ሠራዊት ጦርነቱን ድል ማድረጋቸውን ለማብሠር በኒውዮርክ 13000 ጦር ከሕዝቡ ጋር በመሠለፍ ድላቸውን ማክበራቸው ተዘግቧል፤
  • በ1953 አይዘናወር ፕሬዚደንት ሲሆኑ— የቀድሞ ጄኔራል ከመሆናቸውም በላይ በኮሪያ ጦር የመሩና ሶቪየቶችን በጣም ስለተጠራጠሩ—በመሣሪያ ሠልፍ በማሳየት የሃገራቸውን ሃያልነት ለሶቭየቶች መልዕክት ለማስተላለፍ የታቀደ ነው ይባላል፤
  • የኪኔዲ ፕሬዚደንትነታዊ ሲመት በ1961 ሲከበር ቀዝቃዛውን ጦርነት ምክንያት በማድረግ የመሣሪያ ዕይታ ሠልፍ ተካሂዷል፤
  • በ1991 አሜሪካ የገልፍ ጦርነት አሸናፊነት ለማክበር የተደረገው ሠልፍ ተወዳዳሪው በሁለተኛው የዓለም ጦርነት አሽናፊነቷን ለማክበር የተደረገው ሠልፍ ብቻ ነው ይባላል!

ከእነዚህ ዕውነታዎች ውጭ በአሜሪካ የወታደር ባሕላዊ ዓመታዊ ሠልፍ አይደረግም!

በአሁኑ ዘመን አውሮፓ ውስጥ ራሺያና የምሥራቅ አውሮፓ ሃገሮች ሠልፎች ያደርጋሉ። አውሮፖ ውስጥ ከሚድረጉት የተለያዩ ወታደራዊ ሠልፎች ስመ ጥር የሆነው የፈረንሣዩ ሐምሌ 14 የሚከበረው የባስቲ ቀን (Bastille Day military parade) ሠልፍ ነው።


ጠቅላይ ሚኒስትር ዐብይ አሕመድ በሰባተኛው የመከላከያ ቀን አከባበር ወቅት በአዳማ ንግግር ሲያደርጉ! (ኢዜአ ፎቶ)

የባስቲ ቀን ሠልፍ ዓላማ ባስቲ የሚባለው እሥር ቤትን በፈረንሣይ ሕዝብ በ1880 መደምሰሱን ለሰው ልጅ መብትና ከብር የተድረገ መሆኑን በመቀበል፣ ለፈረንሣይ ትልቁ በዓል ቀን ነው። ይህ አከባበር ተቀዛቅዞ የነበረው ከ1875-1879 ዲሬክተሪ (Directory) በተሠኝው የፈረንሣይ ወታደራዊ አስኝተዳደር ዘመን ነበር።

ምክንያቱም ሠልፉን ወታደራዊው አስተዳደር ሕዝባዊ ባሕሪውን አጥፍቶ ወታደራዊ ሠልፍ ስላደረገው ነበር። ከናፖሊዮን መፈንቅለ መንግሥትና ሬፐብሊኳ ከተመለሠችበት ጊዜ አንስቶ ግን ባስቲ ቀን በየዓመቱ ሲከበር እዚህ ደርሷል።

ፕሮዚደንት ትራምፕም ፈረንሣይን በሠልፉ ወቅት በ2017 ጎብኝተው አሜሪካም ተመሣሣይ ወታደራዊ ሠልፍ እንድታደረግ አቅደው፡ በተቃውሞ መቅረቱ ይታወሳል!

በሌላ አባባል፣ የዚህ ዐይነት ወታደራዊ ሠልፍ ዓላማ— በኢሣት ውይይት እንደተነሳውም (video ከላይ)— ሲቪል ኅብረተሰብን ወታደራዊ ለማድረግ ሣይሆን፣ ወይንም የሠራዊቱ ኃይል በሲቪል ኅብረተሰብ ላይ የበላይነት ተጽዕኖ እንዳይመስል ጥንቃቄ ለማድረግ ነው።

የባስቲ ሠልፍ ከታሪክና ከሰው ልጅ ነጻነት ጋር የተያየዘ በመሆኑ፡ የተለይዩ ሃገር መሪዎችም በየዓመቱ በሠልፉ ተሳታፊ ይሆናሉ!

****

እኔም ኢሣቶች ያነሱትን ሃሣብ፣ ጠቅላይ ሚኒስትሩም በዩኒፎርም ዙርያም ሆነ በወታደራዊ ፕሮቶኮል ረገድ፡ ሲነሱ የነበሩትን የሲቪል ኅብረተሰብ ግንባታ ዓላማና የሕግ የበላይነት ጥሪያቸውን ድርጊታቸው እንዳይጻረር የሚለውን ሃሣብ አብክሬ ደግፋለሁ!

ሌሎች ሃገሮች የሚያደርጉት እንደዚህ ስለሆነ፣ ኢትዮጵያም መለኪያዋ ያ ነውና ኮፒ እናድርገው ለማለት አይደለም የዚህ ገጽ ዓላማ! ወታደራዊ ሠልፍ ወታደራዊ የበላይነትን ጫኝ በመሆኑ ነው የተለያዩ ሃገሮች የሞክሩትን ሞክረው (አሜሪካ) የቀየሩት።

ኢትዮጵያ ደሞክራሲን ገንቢ ሃገር ለመሆን ሕዝቧ ቆርጦ ተነስቷል። ይህ በምንም መንገድ መደናቀፍ የለበትም! የመለስ ዜናዊ አብዮታዊ ዲሞክራሲ ሽምጥ ውስጥ እንዳንቀር ጥንቃቄ ያስፈልገናል!

 

/ የመረጃ ምንጮች፡ የዜና አውታሮችና ዊኪፔዲያ

Netherlands court strikes down Dutch grifter’s patent claim over Ethiopia’s ancient staple grain teff

13 Feb

Posted by The Ethiopia Observatory( TEO)

Teff is one of the oldest grains to have been cultivated, a staple for so long that its original cultivation date is lost to history and can only be estimated at between 1000 and 4000 BCE; it is best known as the main ingredient in injera, the soft pancakes that are served with Ethiopian meals.

In 2003, a Dutch human named Jans Roosjen filed a patent on teff, claiming to have invented it, and demanding a halt to virtually every means of preparing the grain. Roosjen ran an agronomy corporation that partnered with the Ethiopian government to market teff in Europe, which then went bankrupt after paying Ethopia a mere €4000. But before the bankruptcy, Roosjen and his company had filed their patent application by lying and claiming that the manner used for storing and processing teff was a novel invention.

As the patent holder for teff, Roosjen struck lucrative deals with other EU companies — and froze Ethiopia and its people out of access to European markets. Ethiopia itself lacked the resources to invalidate Roosjen’s patent, so it remained in force until Roosjen threatened another Dutch company for making teff without paying him for a license. Roosjen’s patent was invalidated in 2014, and this week, the deadline for an appeal passed, meaning that the patent is now permanently dead.

Intellectual property is a grifter’s best friend: grifters aren’t mere con artists, they’re the impressarios of immersive LARPs in which you are guided to signing contracts that say that everything you own is really something you misappropriated from them, and by continuing to use your stuff, you are nothing but a lawless cur.

The connection between IP trolling and settler colonialism is strong and not coincidental. If you’re going to claim that something everyone is using belongs to no one, then it helps if the people you’re misappropriating have no access to power or justice. In some ways, Roosjen is just Aloha Poke, by another name — a scam that steals an ancient foodstuff, and not just an ancient word.

The furor over the teff ownership comes at a time when Africans are increasingly raising questions about creative and artistic theft, cultural appropriation, and pushing to reclaim their narrative. This is especially being amplified by the internet and social media, where online petitions are agitating for change, including most recently on Disney’s trademarking of the Swahili phrase “Hakuna Matata.”

Following the controversy of French and American companies trying to trademark rooibos tea, South Africa sought and won a “geographic indicator status” over the product, meaning goods made in the country and approved by the government could only use the name. In Kenya, Benin, Nigeria, and beyond, artists and museum curators are also seeking the return of looted artifacts kept in Western museums across the world.

/Boing Boing (blog)

 

Related:

How Ethiopia lost control of its teff genetic resources: Lessons to be learned

Risks of Ethiopia losing its natural resources: The case of teff as example

አራተኛው ዙር የኢትዮጵያ ሕዝብ ቆጠራና ሥጋቶቹ—የሃገሪቱ ማዕከላዊ ስታትስቲክስም ነፃ ወጥቶ የተወሰኑ ሥጋቶቹን በግልጽ እያሰማ ነው!

12 Feb

Posted by The Ethiopia Observatory (TEO)

ኢትዮጵያ አራተኛውን አጠቃላይ የሕዝብ እና ቤት ቆጠራ ከመጋቢት 29 ቀን 2011 ዓ.ም አንስቶ ልታካሂድ ሽር ጉድ ላይ ናት። የሕገ መንግሥቱ 103ኛ አንቀፅ ቆጠራው በየአስር ዓመቱ መከናወን እንዳለበት ይደነግጋል። ይሁንና በ1999 ዓ.ም እንደተካሄደው ሦስተኛው ቆጠራ ሁሉ ይሄኛውም አስቀድሞ ከተተለመለት ጊዜ ከአንድ ዓመት በላይ ተራዝሟል።

1. ሕዝብ እና ቤት ቆጠራው ለድብልቅ ማንነቶች እውቅና ይሰጣል?

ሦስተኛው የሕዝብ እና ቤት ቆጠራ ውጤት ይፋ በሆነበት ወቅት ከተለያዩ አካላት ነቀፌታዎችን ማስተናገዱ ይታወሳል። በተለይ የአዲስ አበባ ከተማ እና የአማራ ክልል ሕዝቦች ቁጥሮች ጋር በተያያዘ የቆጥራውን ውጤት የመጠምዘዝ ሥራ ተከውኗል ሲሉ የሚያጣጥሉት አሉ።

አራተኛው ቆጠራ የሚከናወነው ከፍ ባለ ጉጉት ከሚጠበቀው ከቀጣዩ ምርጫ አንድ ዓመት በፊት እንዲሁም በልዩ ልዩ የኢትዮጵያ አካባቢዎች ራስን የማስተዳደር ጥያቄዎች በተበራከቱበት ወቅት ነው። ቆጣሪዎች የሚመለመሉት ደግሞ በየአካባቢው ባለስልጣናት ነው።

• በአንድ ቦታ የተሰበሰቡ ሰዎችን ቁጥር እንዴት ማወቅ ይቻላል?

የሕዝብ ቆጠራ ኮሚሽን ዋና ፀሐፊ እና የብሔራዊ ስታትስቲክስ ኤጄንሲ ዋና ዳይሬክተር የሆኑት አቶ ቢራቱ ይገዙ ቆጠራው ፖለቲካዊ ግብ ባይኖረውም፤ ለፖለቲካ ውሳኔዎች እና ፍላጎቶች ግብዓት መሆኑ ስለማይቀር የሚሰበሰበውን መረጃ ለራስ ፍላጎት እንደሚመች አድርጎ የመነካካት ዝንባሌ አንዱ ስጋታቸው መሆኑን ለቢቢሲ ገልፀዋል።

ይህን ለመቆጣጠር በዚህ ቆጠራ ላይ ተግባራዊ የሚደረጉ በቴክኖሎጂ የታገዙ አሠራሮች አንድ መላ እንደሚሆኑ ይናገራሉ። ለቆጣሪዎቻቸው ይህን የሚመለከት ስልጠና እንደሚሰጡ፤ ተጠያቂነት እንደሚኖርባቸውም አስረግጠው እንደሚያሳውቋቸውም አቶ ቢራቱ አክለው ያስረዳሉ።

ከሚጠበቀው በተለየ የተጋነነ ለውጥ ካለ “በወረዳና በቀበሌ ያሉ የመስክ ታዛቢዎችን ለምን እንዲህ ያለ ልዩነት እንደመጣ ማረጋገጫ እንዲያቀርቡ እንጠይቃለን፤ በጣም የተለየ ከሆነ ደግሞ ገለልተኛ ታዛቢ እንዲላክ ይደረጋል” ብለዋል።

በምርጫ መጠይቅ ከሚሞሉ መረጃዎች አንደኛው የተቆጣሪዎቹ ብሔር ሲሆን፤ ድብልቅ የብሔር ማንነቶች ያሏቸው ተቆጣሪዎች አንደኛውን የመምረጥ ግዴታ እንደሌለባቸው የሚያስረዱት አቶ ቢራቱ “ብሔርን፣ ኃይማኖትን በተመለከተ መልስ ሰጭው የሰጠው ብቻ ነው የሚሞላው” ይላሉ። መረጃውን የሚሞላው ሰው በዚህ ጉዳይ ላይ የራሱን ብያኔ የመስጠት ስልጣን የለውም።

ድብልቅ የብሔር ማንነት ያላቸውም ሆነ፤ የብሔር ማንነታቸውን መግለፅ የማይፈልጉ ሰዎች ይህንኑ ለቆጣሪያቸው ቢናገሩ፤ ቆጣሪያቸው የሚሞላው ወይንም የምትሞላው ኮድ አለ ሲሉ ጨምረው ተናግረዋል።

2. ለሕዝብ እና ቤት ቆጥራው ምን ያህል ዝግጅት ተደርጓል?

ኢትዮጵያ የሕዝብ እና ቤት ቆጠራውን ለመጀመሪያ ጊዜ በዲጂታል መሣሪያዎች የምታከናውን ሲሆን ለዚሁ ተግባር ያገለግላሉ የተባሉ 180 ሺህ ታብሌቶች ከአንድ ዓመት በፊት ተገዝተዋል።

ታብሌቶቹ ከኃይል መቆራረጥ ጋር በተያያዘ ችግር እንዳይገጥማቸው ታስቦም በመጠባበቂያነት የሚያገለግሉ 126 ሺህ ተንቀሳቃሽ የኃይል ማከማቻዎች (ፓወር ባንኮች) እንዲሁም 30 ሺህ በፀሐይ ኃይል የሚሠሩ የባትሪ አቅም መሙያዎች (ቻርጀሮች) ግዥ ተፈፅሟል።

አቶ ቢራቱ ይገዙ ቆጠራውን በዲጂታል መሣርያዎች ማድረጉ “ለጥራት ቁጥጥርም፣ ለክትትልም፣ በጊዜ ለማድረስም፣ የነበሩ ችግሮችን ለመቅረፍም” የተሻለ አማራጭ እንደሚሆን ታምኖበት የተወሰነ ነው ይላሉ።

• በኢትዮጵያ ለካንሰር ተጋላጮች እነማን ናቸው?

ሌላኛው የተከናወነው ሥራ የቆጠራ ክልል ማዘጋጀት ሲሆን እርሱም ሁለት ዓመታትን ወስዷል እንደ አቶ ቢራቱ ገለፃ። በዚህም መሠረት በአገሪቱ ውስጥ ያሉ ሁሉም ቀበሌዎች በቆጠራ ክልልነት ተሸንሽነዋል።

በገጠር ቤቶች ዘርዘር ብለው እንደመገኘታቸው ከአንድ መቶ እስከ አንድ መቶ ሃምሳ ቤተሰቦች በአንድ የቆጠራ ክልል የተጠቀለሉ ሲሆን በከተማ ደግሞ የቤቶቹ ቁጥር ከአንድ መቶ ሃምሳ እስከ ሁለት መቶ ከፍ ይላል። የቆጠራ ክልሎቹ መገኛ በዓለም አቀፍ የአቀማመጥ ሥርዓት (ጂፒኤስ) ነጥባቸው ተወስዷል።

እያንዳንዱ ቆጣሪ ከተሰጠው የቆጠራ ክልል ውጭ ቢንቀሳቀስ ዲጂታል መሣርያው አይሰራለትም ሲሉ አቶ ቢራቱ ገልፀዋል።

ከዚህ ጋር ተያይዞ አንደኛው ስጋት የሳይበር ጥቃት ሊፈፀም ይችላል የሚል እንደሆነ የተናገሩት አቶ ቢራቱ ይህን በተመለከተ ከሚመለከታቸው አካላት ጋር እየሰራን ነው ብለዋል።

 

 

3. ውጤቱ መቼ ይፋ ይሆናል?

በአገሪቱ አንዳንድ አካባቢዎች አልፎ አልፎ የሚስተዋለው ያለመረጋጋት የቆጥራውን ሒደት ሊያወከው ይችል እንደሆነ በቢቢሲ የተጠየቁት አቶ ቢራቱ፤ ስጋቱ ቢኖርም ሥራችንን ሊያውከው ይችላል ብለን አንጠብቅም የሚል ምላሽ ሰጥተዋል።

በአስረጂነት የሚያነሱትም የቆጠራ ክልል ሲዘጋጅ በነበረበት በ2009 ዓ.ም በኦሮሚያ እና በአማራ ክልሎች አንዳንድ አካባቢዎች ተቃውሞ እና ያለመረጋጋት የነበረ ቢሆንም፤ ሥራቸው ላይ እንቅፋት የተፈጠረባቸው አጋጣሚዎች ያለመኖራቸውን ነው።

• በሰው ክፋይ ሕይወት መዝራት – የኩላሊት ንቅለ ተከላ

አቶ ቢራቱ ቆጠራውን ለማካሄድ ከሰባት እስከ አስር ቀናት እንደሚወስድ ይገልፃሉ።

ቆጠራው ከተከናወነ በኋላ የተሰበሰበውን መረጃ የመተንተን ሥራ የሚቀጥል ሲሆን፤ ውጤቱን ሕጉ የሚያስገድዳቸውን ሒደቶች አልፎ በሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ከፀደቀ በኋላ ለሕዝብ ይፋ ለማድረግ ስድስት ወር ገደማ ያስፈልጋል ሲሉም አክለዋል።

4. ማን ምን ይጠየቃል?

ለመጀመሪያ ጊዜ የሕዝብ እና ቤት ቆጠራው መጠይቆች በአምስት ቋንቋዎች ተዘጋጅተዋል። ከአማርኛ በተጨማሪም ኦሮምኛ፣ ሶማሊኛ፣ ትግርኛ እና አፋርኛ መጠይቁ የተሰናዳባቸው ቋንቋዎች ናቸው።

መሠረታዊ መረጃን ከሚያመላክቱ ዕድሜ፣ ፆታ፣ ኃይማኖት፣ ብሔር፣ የሥራ ስምሪትና የመሳሰሉ ጥያቄዎች በተጨማሪ ለመጀመሪያ ጊዜ የአካል ጉዳት መረጃ እና የቴክኖሎጂ ተጠቃሚነት ደረጃ ማለትም የተንቀሳቃሽ ስልክ እና ኢንተርኔት ተጠቃሚነት መረጃዎችም ይጠየቃሉ።

በኢትዮጵያ የሥነ ምድር ክልል ውስጥ የሚገኙ ዜጎችም ሆኑ ስደተኞች የሚቆጠሩ ሲሆን የሕግ ታራሚዎችን፣ የከፍተኛ ትምህርት ተማሪዎችን እና የጎዳና ተዳዳሪዎችን የሚመለከቱ ልዩ የመጠይቅ ዓይነቶችም አሉ ሲሉ የቆጠራ ኮሚሽኑ ዋና ጸሐፊ ይናገራሉ።

• ኢትዮጵያዊያን ለምን ሥጋ አይመገቡም?

ኢትዮጵያ ከዓለም ቀዳሚ ያደረጓትን ቁጥራቸው በሚሊዮን የሚቆጠር ተፈናቃዮችን አስመልክተውም፤ መንግሥት በሚቀጥሉት ሁለት ወራት በተቻለ መጠን ወደቀያቸው “ለቆጠራውም፣ ለሌሎች አስተዳደራዊ ጉዳዮች ሲባል” እንዲመለሱ ጥረት እንደሚደረግ ተናግረዋል። ይህ ሁሉ ተደርጎም ግን ፍልሰትን የተመለከተ “የአቆጣጠር ዘዴ አለ” ይላሉ።

ተፈናቃዮቹ የቆጠራው ውጤት ይፋ ከመሆኑ በፊት ወደቀያቸው ለመመለሳቸው ማረጋገጫው ሲገኝም “መረጃውን ተከታትለን የምናስተካለው ነው የሚሆነው” ብለዋል ዳይሬክተሩ።

ባለፉት አምስት ዓመታት ውስጥ ኢትዮጵያን ለቅቆ ወደውጭ አገር የሄደ የቤተሰብ አባል አለ ወይ? የሚለው ሌላኛው በአራተኛው የሕዝብ ቆጠራ ውስጥ የተካተተ አዲስ ጥያቄ ነው።

5. ቆጥራውን የሚያካሂዱት እነማን ናቸው?

ቆጠራውን በበላይነት የመምራቱ እና የማስተባበሩ ስልጣን የሕዝብ ቆጥራ ኮሚሽን ነው። በሕገ መንግሥቱ መሠረት ኮሚሽኑ በጠቅላይ ሚኒስትሩ እጩ አቅራቢነት በሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት የሚፀድቁ አባላት ይኖሩታል። ምክትል ጠቅላይ ሚኒስትሩ የኮሚሽኑ የበላይ ሲሆኑ፤ ይመለከታቸዋል የሚባሉ የፌዴራል መስሪያ ቤቶች እንዲሁም የክልልና የከተማ መስተዳደር ኃላፊዎችን በአባልነት ያካትታል።

አጠቃላይ ዕቅዶችን መገምገም፣ አቅጣጫዎችን መስጠት፣ በከፍተኛ ደረጃ መፍትሄ የሚፈልጉ ችግሮች በሚያጋጥሙበት ወቅት መፍትሄ መስጠት ከኮሚሽኑ ኃላፊነቶች መካከል ዋና ዋናዎቹ ናቸው። ሆኖም የቆጠራውን ቴክኒካዊ ሥራዎች የሚያከናውነው ቆጠራ በሚኖርበት ወቅት ተጠሪነቱ ለኮሚሽኑ የሚሆነው ማዕከላዊ ስታትስቲክስ ኤጄንሲ ነው።

• እየከበዱ የመጡት የአዲስ አበባ ቀላል ባቡር ችግሮች

ኤጄንሲው የቆጠራ ካርታ የማዘጋጀት ኃላፊነት አለበት። የሚያስፈልጉ ቁሳቁሶችን ያቀርባል። ለተመለመሉ ቆጣሪዎች ስልጠና ይሰጣል። የቆጠራ መረጃውን ይሰበስባል። መረጃውን ይተነትናል። ከዚያም ለኮሚሽኑ ያቀርባል። ኮሚሽኑ መረጃውን ካፀደቀው ለሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት አቅርቦ ያስፀድቃል።

ኤጄንሲው በተጨማሪም የኮሚሽኑ ሴክሬታሪያት ፅህፈት ቤት ሆኖ እያገለገለ ይገኛል።

ለቆጠራ የሚሰማሩ ሰራተኞችን መልምለው የሚያቀርቡት የክልል እና የከተማ አስተዳደሮች ናቸው። ተመልማይ ቆጣሪዎቹ የመንግሥት ሰራተኞች ሲሆኑ በአብዛኛው መምህራን፣ የግብርና ልማት ሰራተኞችና የጤና ኤክስቴንሽን ሰራተኞች ይሆናሉ።

 

/ቢቢሲ አማርኛ 

 

 

በአፋር ክልል የሶማሌ ማኅበረሰብ የሚኖሩባቸው ልዩ ቀበሌዎች የተከሰተው ግጭት

20 Jan

Posted by The Ethiopia Observatory (TEO)

ጅግጅጋ  ጥር 10/2011 (ኢዜአ) በአፋር ክልል የሶማሌ ማህበረሰብ የሚኖሩባቸው ልዩ ቀበሌዎች የተከሰተው የፀጥታ ችግር በውይይት እንዲፈታ የሶማሌ አገር ሽማግሌዎችና ወጣቶች በሰላማዊ ሰልፍ ጠየቁ።

ሰላማዊ ሰልፈኞቹ ዛሬ በጅግጅጋ ከተማ ባደረጉት ትዕይን ሕዝብ እንዳመለከቱት ልዩ ቀበሌዎች ነዋሪዎች የማንነት ጥያቄ በሕገ መንግሥቱ መሠረት ጠይቀዋል።

በአፋርና በሶማሊ ክልሎች አዋሳኝ ቀበሌዎች በተከሰተው ግጭት ሕይወታቸው ላጡ ዜጎች የተሰማቸውን ኅዘን ገልጸዋል።

በሰልፉ ላይ ከተካፈሉት አገር ሽማግሌዎች መካከል ሱልጣን ፉዚ መሐመድ እንዳሉት የሁለቱ ክልሎች ሕዝቦች የቅርብ ዝምድና ያላቸው፣ ለዘመናት አብሮ የኖሩና  የጋራ እሴቶችን እንደሚጋሩ አስታውሰው፣በልተገባ መንገድ ወደ ግጭት የሚያስገባቸው አካላት በሕግ ሊጠየቁ ይገባል ብለዋል።

ሱልጣን አብዲራህማን በዴ የተባሉ የአገር ሽማግሌ በበኩላቸው የፌዴራል፣የአፋርና የሶማሌ ክልሎች የማህበረሰቡን ደህንነት ለማስጠበቅ ኃላፊነታቸውን በአግባቡ እንዲወጡ ጠይቀዋል።

አቶ መሐመድ አደን የተባሉ የሰላማዊ ሰልፍ ተካፋይ በበኩላቸው በሁለቱ ሕዝቦች መካከል እየተፈጠረ ያለውን ግጭት ለማስቆም ሁሉም አካላት ለውይይት ቅድሚያ እንዲሰጡ አሳስበዋል።

ሰልፈኞቹ ”የፌዴሬሽን ምክር ቤት የሕዝቡን ሕገ መንግሥታዊ የማንነት ጥያቄ በአስቸኳይ እንዲያስከብር እንጠይቃለን!”፣ ”ችግሩ በውይይት እንዲፈታ እንፈልጋለን!”ና  ”የችግሩ ፈጣሪዎች ለሕግ መቅረብ አለባቸው!” የሚሉ  መፈክሮችን ይዘው ነበር።

በአፋር ብሔራዊ ክልላዊ መንግሥት እንዲጠቃለሉ የተደረጉት አዳይቱ፣ ኦንዱፎ፣ ገርበ ኢሲና ገዳማይቱ የተባሉ ከተሞችና አካባቢያቸው ናቸው።

ከተሞቹ ከጂቡቲ ወደ አዲስ አበባ በሚወስደው አስፋልት መንገድ ላይ ይገኛሉ።

 

 

ዕድገቱ አብዛኛውን ኅብረተሰብ ተጠቃሚ የሚያደርግ መሆን አንዳለበት ተ.መ.ድ. ጠቆመ—የሕወሃት የዘረኝነትና ዘረፋ ቅርስ!

19 Dec

Posted by The Ethiopia Observatory (TEO)

በኢትዮጵያ ላለፉት ሁለት ቀናት ጉብኝት ያደረጉት የመንግሥታቱ ድርጅት የልማት ፕሮግራም ዋና አስተዳዳሪ አቺም ስቴነር ከኢዜአ ጋር ባደረጉት ቆይታ ኢትዮጵያ በተለይ ካለፉት ጥቂት ዓመታት ጀምሮ ጠንካራ የሚባል አጠቃላይ አገራዊ ዕድገት እያመጣች መሆኑን ጠቅሰው ይህ ዕድገት ግን አብዛኛውን ዜጋ ተጠቃሚ የሚያደርግ ሊሆን ይገባል ብለዋል።

በአሁኑ ወቅት በኢትዮጵያ በሚታየው የልማት ጎዳናና በዚህ ዓመት የተጀመረው አጠቃላይ አገራዊ የለውጥ ሂደት አማካኝነት አገሪቱ በመጪዎቹ ጥቂት ዓመታት ውስጥ አብዛኛው ዜጋ ተጠቃሚ የሚሆንበትንና ዘላቂነት ያለውን የምጣኔ ኃብት የምታረጋግጥበት ይሆናል የሚል ተስፋ እንዳላቸው ዋና አስተዳዳሪው ገልፀዋል።

የልማት ፕሮግራሙ ላለፉት አራት አስርት ዓመታት የኢትዮጵያ የልማት አጋር ሆኖ ሲሰራ መቆየቱን የገለፁት ሚስተር ስቴነር ወደፊትም ይህንኑ አጠናክሮ እንደሚቀጥል አረጋግጠዋል።

አገሪቱ “ዘላቂ የልማት ግቦች” በሚል በመንግሥታቱ ድርጅት የተቀየሰውን የልማት መርሃ ግብር ለማሳካት የበኩለሏን ጥረት እያደረገች መሆኑንም አስታውቀዋል።

አክለውም “የተባበሩት መንግሥታት የልማት ፕሮግራምን ጨምሮ የተለያዩ የመንግሥታቱ ድርጅት አካላት በዓለም አቀፉ የዘላቂ ልማት ግቦች አቅጣጫ መሰረት በኢትዮጵያ እየተንቀሳቀሱ ነው፤ የልማት ግቦቹ ኢትዮጵያ ከያዘቻቸው አገራዊ የልማት ዕቅዶችና የትኩረት አቅጣጫዎች  ጋር ከፍተኛ መጣጣም አላቸው፤ በመሆኑም በዚህ ረገድ የልማት ፕሮግራሙ የሚሰጠውን ድጋፍ ማጠናከር በሚችልበት መንገድ ላይ እንደገና እያሰበ ነው” ብለዋል።

የመንግሥታቱ ድርጅት የልማት ፕሮግራም ዋና አስተዳዳሪ በኢትዮጵያ በአሁኑ ወቅት የተጀመረውን ሁለንተናዊ የለውጥ ሂደት አድንቀዋል።

እየተካሄደ ያለው ለውጥ በተለይ በአፍሪካ ቀንድ ጠንካራ የምጣኔ ሃብት ዕድሎች እንዲፈጠሩ ከፍተኛ ሚና ይኖረዋል ብለዋል።

የኢትዮጵያ መንግስት የጀመረው ሁለንተናዊ የለውጥ ሂደት የሚፈለገው ደረጃን ይቀዳጅ ዘንድ የተባበሩት መንግሥታት የልማት ፕሮግራም  ተገቢውን ድጋፍ እንደሚያደርግም ቃል ገብተዋል።

የተባበሩት መንግሥታት የልማት ፕሮግራም ዋና አስተዳዳሪ በኢትዮጵያ ቆይታቸው ጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር ዐብይ አሕመድን ጨምሮ ከሌሎች ከፍተኛ የመንግሥት ባለስልጣናት ጋር በጋራ ጉዳዮች ላይ መክረዋል።

ፓርላማው ትናንሽ ጥርስ ማውጣቱ ተቃዋሚነት ሳይሆን፡ ኃላፊነቱን ለመወጣት ጥረት መጀመሩን አመላካች ነውና ጠቅላይ ሚኒስትሩ ቀንደኛ ደጋፊ እንዲሆኑ ዜጎች ያበረታቱ!

5 Dec

Posted by The Ethiopia Observatory (TEO)

ሪፖርተር:  የጠቅላይ ሚኒስትሩ ካቢኔ ውሳኔዎች በፌዴሬሽን ምክር ቤት ተቋማዊ ልዕልና ላይ ያጫሩት ጥያቄ

የፌዴራል ሥርዓትን የሚከተሉ ሁሉም በመላው ዓለም የሚገኙ መንግሥታት የተለያየ ቅርፅና አደረጃጀት ይኑራቸው እንጂ፣ በሁለት መሠረታዊ ባህርያት ያመሳስላቸዋል። እነዚህም በሚመሩበት ሕገ መንግሥት ተደንግጎ የተለየ የሥልጣን ክፍፍል ማድረጋቸው፣ በዚህ ማዕቀፍ ውስጥ ሆነው በአንድ አገር ውስጥ የሚኖሩ ሕዝቦችን የሚያገለግሉ ከአንድ በላይ የሆኑ ነገር ግን የሚተባበሩና የሚደጋገፉ መንግሥታት መሆናቸው ነው። ኢትዮጵያ ብሔርን መሠረት ያደረገ የፌዴራል ሥርዓት መከተል ከጀመረች ከሁለት አሥርት ዓመታት በላይ ያስቆጠረችና በዚህም የብሔረሰቦችን ተፈጥሯዊ መብቶች በማስከበርና ራስን በራስ በማስተዳደር ረገድ አዎንታዊ ዕርምጃ ብትራመድም፣ በተለይ ከቅርብ ዓመታት ወዲህ በፌዴሬሽኑ ውስጥ የሚገኙ መንግሥታትና የሕዝቦች ግንኙነት ከመተባበር ይልቅ መገዳደር ውስጥ መግባቱ ላለመረጋጋት መንስዔ እየሆነ ይገኛል። ከማንነትና ከአስተዳደር ወሰን፣ እንዲሁም ከፍትሐዊ የኢኮኖሚ ተጠቃሚነት ጋር በተያያዘ የበርካቶችን ሕይወት እየቀጠፉ በሚገኙ ደም አፋሳሽና አሰቃቂ የእርስ በርስ ግጭቶች በመላጋት፣ በሕዝቦችና በፌዴሬሽኑ ህልውና ላይ የፈጠጠ ሥጋት ተደቅኖ ይገኛል።

በመጋቢት 2010 ዓ.ም. ወደ ሥልጣን የመጣው የጠቅላይ ሚኒስትር ዓብይ አህመድ (ዶ/ር) መንግሥት አንፃራዊ መረጋጋትን በመፍጠር ተስፋን ቢፈነጥቅም፣ ግጭቶች በተለያዩ አካባቢዎች አሁንም መታየት መቀጠላቸው ሥጋቱ ከእነ ሙሉ ባህሪው አለመወገዱ ለማንም የተሰወረ አይደለም።

የግጭቶቹ መልክና ባህሪ ተመሳሳይ ቢመስልም ራሳቸውን የቻሉ ፖለቲካዊና ማኅበራዊ ልዩነቶች የወለዷቸው መንስዔዎችን የተላበሱ ናቸው። አፋጣኝ መፍትሔን ካላገኙ ደግሞ በሕዝቦች ላይ ብሎም በፌዴሬሽኑ ላይ የሚያደርሱት ጉዳት ሥጋት ይፈጥራሉ።

ይኼንን የተረዱ የሚመስሉት ጠቅላይ ሚኒስትር ዓብይ ከፌዴራል ሥርዓቱ የተገኘውን ጥቅምና ጉዳቶች ለማጥናትና መደረግ የሚገባቸውን እርማቶች ለመለየት፣ ኮሚሽን እንደሚያቋቁሙ በተለያዩ ሕዝባዊ መድረኮች ላይ በተደጋጋሚ ሲናገሩ ተደምጠዋል።

ኮሚሽኑን ዕውን ለማድረግም እሳቸው የሚመሩት የሚኒስትሮች ምክር ቤት ኅዳር 5 ቀን 2011 ዓ.ም. ባካሄደው ስብሰባው ሁለት ኮሚሽኖችን ለማቋቋም በተረቀቁ የሕግ ሰነዶች ላይ ተወያይቶ በማፅደቅ፣ የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ረቂቅ አዋጆቹን እንዲያፀድቃቸው በላከው መሠረት ኅዳር 20 ቀን 2011 ዓ.ም. ረቂቆቹ ለምክር ቤቱ ቀርበዋል።

የሕግ ሰነዶቹ እንዲያቋቁሟቸው ከሚፈለጉት ሁለት ተቋማት አንዱ የብሔራዊ ዕርቀ ሰላም ኮሚሽን ሲሆን፣ ሌላው ደግሞ የማንነትና የአስተዳደር ወሰን ጉዳዮች ኮሚሸን ነው።

የብሔራዊ ዕርቀ ሰላም ኮሚሽንን ለማቋቋም የቀረበው ረቂቅ አዋጅ እንደሚያስረዳው፣ ኮሚሽኑ የሚቋቋምበት መሠረታዊ ዓላማ በኢትዮጵያ ለበርካታ ዓመታት በተለያዩ ማኅበራዊና ፖለቲካዊ ግጭቶች ምክንያት በሕዝቦች መካከል የተደራረቡ የቁርሾ ስሜቶችን እውነትና ፍትሕ ላይ በመመሥረት ለማከም፣ በእነዚህ የታሪክ አጋጣሚዎች የሰብዓዊ መብት ጥሰትና ሌላ በደል ተጠቂዎች ወይም ተጠቂ ነን ብለው የሚያምኑ ዜጎች ስለበደላቸው የሚናገሩበት፣ እንዲሁም በደል ያደረሱ ያደረሱትን በደል በግልጽ በማውጣት የሚፀፀቱበትና ይቅርታ የሚጠይቁበትን መንገድ ለማበጀት ነው።

በውጤቱም በኢትዮጵያ ሕዝቦች መካከል ሰላም፣ ፍትሕ፣ ብሔራዊ አንድነት፣ መግባባትና ዕርቅ እንዲሰፍን በማድረግ እየፈረሰ የሚሠራ ሳይሆን፣ እየተገነባ የሚሄድ ሥርዓት እንዲፈጠር ማስቻል መሆኑን የረቂቅ አዋጁ አንቀጾች ያመለክታሉ።

የኮሚሽኑ አባላት በመንግሥት እንደሚሰየምና የኮሚሽኑ ሰብሳቢ፣ ምክትል ሰብሳቢና ሌሎች አባላት በጠቅላይ ሚኒስትሩ አቅራቢነት በሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት እንደሚሰየሙ፣ እንዲሁም ኮሚሽኑ ኃላፊነቱን ለመወጣት እንዲያስችለው ራሱን የቻለ ጽሕፈት ቤት እንደሚኖረው ረቂቅ ሰነዱ ይገልጻል።

የኮሚሽኑ ጽሕፈት ቤት በጠቅላይ ሚኒስትሩ የሚሾም ኃላፊና ሌሎች አስፈላጊ ሠራተኞች እንደሚኖሩትም ረቂቁ ይገልጻል። በተጨማሪም ኮሚሽኑ ሥራውን በነፃነትና በገለልተኝነት እንደሚያከናውን በረቂቁ አንቀጽ 12 ላይ የተመለከተ ሲሆን፣ የኮሚሽኑ ተጠሪነትም ለጠቅላይ ሚኒስትሩ እንደሚሆን፣ በረቂቁ አንቀጽ 2(12) ላይ ተደንግጓል። የኮሚሽኑ የሥራ ዘመን ሦስት ዓመት እንደሚሆን ነገር ግን እንደ ሁኔታው ሊራዘም እንደሚችል ተገልጿል።

በርካታ የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት አባላት የኮሚሽኑን መቋቋም እንደሚቀበሉት የገለጹ ቢሆንም፣ በረቂቁ የተገለጹ አንዳንድ ቃላት ለምሳሌ ‹‹በደል›› የሚለው ቃል ትርጓሜ ሊሰጠው እንደሚገባ፣ ለበርካታ ዓመታት በተለያዩ ፖለቲካዊና ማኅበራዊ ግጭቶች ምክንያት በሕዝቦች መካከል የተፈጠረውን ቁርሾ ማከም ተገቢ ቢሆንም፣ ‹‹ለበርካታ ዓመታት›› ማለት የተለጠጠ የጊዜ ወሰን በመሆኑ ለኮሚሽኑ አዳጋች ከመሆኑ ባለፈ፣ የተረሱ በደሎችን በማስታወስ ማለቂያ ወደ ሌለው ግጭት ሊከት እንደሚችል ሥጋታቸውን ገልጸዋል።

የኮሚሽኑ አባላት በጠቅላይ ሚኒስትሩ እንደሚቀርቡ፣ የኮሚሽኑ ተጠሪነትም ለጠቅላይ ሚኒስትሩ እንደሚሆን፣ በሌላ በኩል ደግሞ ኮሚሽኑ ኃላፊነቱን በነፃነትና በገለልተኝነት ያከናውናል የሚሉት ድንጋጌዎች የኮሚሽኑን ገለልተኝነት ለማረጋገጥ እንደማያስችሉ፣ የተለያዩ የምክር ቤቱ አባላት በመግለጽ እንዲሻሻል ጠይቀዋል።



በቀጣይ የቀረበው ረቂቅ አዋጅ የአስተዳደር ወሰንና የማንነት ጉዳዮች ኮሚሸንን የሚያቋቁም ነው።

ይኼንን ኮሚሽን ማቋቋም ያስፈለገበት ምክንያት በተለያዩ ክልሎች ከአስተዳደር ወሰን፣ ራስን በራስ ከማስተዳደርና በማንነት ጥያቄዎች ዙሪያ በተደጋጋሚ የሚታዩ ግጭቶች ከፍተኛ አለመረጋጋት መንስዔ በመሆናቸው፣ ከፍተኛ ሙያዊ ብቃት ባለውና ሰላማዊ በሆነ መንገድ በአገር አቀፍ ደረጃ በማያዳግም መንገድ ለመፍታት መሆኑን የረቂቅ ሰነዱ ድንጋጌዎች ያስረዳሉ።

የዚህ ኮሚሽን ሰብሳቢ፣ ምክትል ሰብሳቢና ሌሎች አባላት በጠቅላይ ሚኒስትሩ አቅራቢነት በሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት እንደሚሰየሙ፣ የኮሚሽኑ ተጠሪነትም ለጠቅላይ ሚኒስትሩ እንደሚሆን በረቂቁ ተደንግጓል።

የኮሚሽኑ ሥልጣንና ተግባር በረቂቁ ተዘርዝሮ የቀረበ ሲሆን፣ ከእነዚህም መካከል ከአስተዳደራዊ ወሰኖች አከላለል፣ ራስን በራስ ከማስተዳደርና ከማንነት ጥያቄ ጋር የተገናኙ ማናቸውንም ችግሮችና ግጭቶች በጥናት በመለየት፣ አማራጭ የመፍትሔ ሐሳቦችን ለጠቅላይ ሚኒስትሩና ለፌዴሬሽን ምክር ቤት ማቅረብ አንዱ ነው።

ከአስተዳደራዊ ወሰኖች ጋር በተያያዘ የተነሱ ግጭቶች ተፈተው፣ በአጎራባች ክልሎች መካከል ያለው መልካም ግንኙነት የሚታደስበትና የሚጠናከርበትን መንገድ ማመቻቸት፣ በሕዝቦች እኩልነትና ፈቃድ ላይ የተመሠረተ አንድነት ሥር እንዲሰድና እንዲዳብር ለማድረግ ሊወሰዱ ስለሚገባቸው ዕርምጃዎች፣ ለጠቅላይ ሚኒስትሩና ለፌዴሬሽን ምክር ቤት ምክረ ሕሳቦችን ማቅረብ ሌላው የኮሚሽኑ ሥልጣን ሆኖ በረቂቁ ተደንግጓል።

ኮሚሽኑ ሥራውን በነፃነትና በገለልተኝነት እንደሚያከናውን፣ የሥራ ዘመኑ ለሦስት ዓመት ሆኖ እንዳስፈላጊነቱ በሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ሊራዘም እንደሚችልም በረቂቁ ተደንግጓል።

በርካታ የምክር ቤት አባላት የዚህን ረቂቅ አዋጅ ሕጋዊነት የተመለከተ ጥያቄዎችን ያነሱ ሲሆን፣ ምክንያታቸው ደግሞ ለኮሚሽኑ የሚሰጠው ተልዕኮ በሕገ መንግሥቱ በግልጽ ለፌዴሬሽን ምክር ቤት የተሰጠ መሆኑ ነው።

ሁለቱንም ኮሚሽኖች ለማቋቋም የቀረቡት ረቂቅ አዋጆች በዝርዝር እንዲታዩ ምክር ቤቱ ለሚመለከታቸው ቋሚ ኮሚቴዎች መርቷል።

ይሁን እንጂ ሪፖርተር ሁለቱንም ኮሚሽኖች ለማቋቋም በቀረቡት ረቂቅ አዋጆች ዙሪያ ያነጋገራቸው የሕግ ባለሙያዎች፣ የሚኒስትሮች ምክር ቤት በተጠቀሱት የዕርቅና ከአስተዳደር ወሰን ጋር በሚያያዙ ጉዳዮች ዙሪያ ረቂቅ ሕጎችን የማመንጨትም ሆነ ተቋማቱ እንዲቋቋሙ የማድረግ ሕገ መንግሥታዊ ሥልጣን እንደሌለው፣ ተግባሩም በፍጥነት ካልታረመም ደካማ በሆነው የተቋማት ግንባታ ሒደት ላይ ሌላ አሉታዊ ተፅዕኖ ሊያስቀጥል እንደሚችል አስጠንቅቀዋል።

የሚኒስትሮች ምክር ቤት ውሳኔ የሚፈጥረው እክል ምንድነው?

የአገሪቱ ሕገ መንግሥት ለጠቅላይ ሚኒስትሩና እሳቸው ለሚመሩት የሚኒስትሮች ምክር ቤት በዋነኝነት የሚሰጠው ሥልጣንና ተግባር የፌደራል መንግሥቱ ርዕሰ መስተዳድርነት ወይም ሥራ አስፈጻሚነት ሲሆን፣ ለሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ደግሞ ሕግ የማውጣትና አስፈጻሚውን የመቆጣጠር፣ ለፌደሬሽን ምክር ቤትም በዋናነት ሕገ መንግሥቱን የመተርጎምና የፌዴሬሽኑ መንግሥታትን ግንኙነት በማስተባበር አገራዊ የፖለቲካ፣ የኢኮኖሚና የማኅበራዊ አንድነት እንዲጎለብት የማድረግ ኃላፊነትን በመስጠት ሕገ መንግሥቱ የሥልጣን ክፍፍልን፣ እንዲሁም የእርስ በርስ ክትትልና ቁጥጥርን ማበጀቱን በጉዳዩ ላይ ሪፖርተር ያነጋገራቸው የፌዴራሊዝምና የመንግሥታት ግንኙነት (Inter Governmental Relation) ተመራማሪ የሆኑ ስማቸውን መጥቀስ ያልፈለጉ ባለሙያ ይገልጻሉ።

ሕገ መንግሥቱ ለፌዴሬሽን ምክር ቤት በዝርዝር ከሰጠው ሥልጣንና ተግባር መካከል የሕዝቦች እኩልነትና በመፈቃቀድ ላይ የተመሠረተ አንድነት ሥር እንዲሰድና እንዲዳብር ማድረግ፣ በክልሎች መካከል ለሚነሱ አለመግባባቶች መፍትሔ ማፈላለግና የብሔር ብሔረቦችና ሕዝቦች የራስን ዕድል በራስ የመወሰን እስከ መገንጠል መብት ጋር ተያይዞ ለሚነሱ ጥያቄዎች ሕገ መንግሥቱን መሠረት በማድረግ መወሰን ዋነኞቹ መሆናቸውን ያስረዳሉ።

በተጨማሪም ይኼንን የፌዴሬሽን ምክር ቤትን ኃላፊነት ለማጠናከርና ሥልጣንና ተግባሮቹን ለመዘርዘር አዋጅ ቁጥር 251/1993 በሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት መደንገጉን ያስታወሱት እኚሁ ባለሙያ፣ የፌዴሬሽን ምክር ቤት በሕገ መንግሥቱ የተጣሉበትን ኃላፊነቶች ለመወጣት የሚያስችለውን ተቋማዊ አሠራር መፍጠር እንደሚችል የዚህን አዋጅ ድንጋጌ ለአብነት ይጠቅሳሉ።

‹‹የሚነሱ አለመግባባቶችን ለማስወገድ የሚረዱ ባህላዊም ሆነ ዘመናዊ የግጭት መከላከያና ማስወገጃ ሥልቶችን በማጥናት የአሠራር ሥርዓትና ሥልት እንደሚዘረጋና ተቋማዊ ይዘትና አደረጃጀትም እንዲኖራቸው ያደርጋል፤›› በማለት በግልጽ እንደሚደነግግና ይህም የተጠቀሱት ኮሚሽኖችን የማቋቋም ኃላፊነት የፌዴሬሽን ምክር ቤት መሆኑን ያስረዳሉ።

ለሕዝቦች እኩልነትና አንድነት መጠናከር እንቅፋት የሆኑ አመለካከቶችንና አዝማሚያዎችን በማጥናትና በመለየት የመፍትሔ አቅጣጫ ቀይሶ የሚመለከታቸው እንዲያስፈጽሟቸው፣ የፌዴሬሽን ምክር ቤት ማድረግ እንደሚችል በዚሁ አዋጅ መደንገጉንም ይጠቅሳሉ።

በተለይ በዚህ አዋጅ አንቀጽ 57 ላይ የፌዴሬሽን ምክር ቤት በሥልጣን ክልሉ ውስጥ በሆኑ ጉዳዮች ላይ የሕግ ረቂቅ ለሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት የማቅረብ ሥልጣን፣ እንዲሁም የተሰጡትን ኃላፊነትና ተግባራት ለማከናወን ተገቢ ሆኖ ሲያገኘው ደንብ ማውጣት እንደሚችል መደንገጉ፣ የሚኒስትሮች ምክር ቤት ሁለቱን ኮሚሽኖች ለማቋቋም ያረቀቃቸው አዋጆች ሕግን የጣሱ ስለመሆናቸው ግልጽ ማሳያ መሆኑን ያስረዳሉ።

የሚኒስትሮች ምክር ቤትን ሥልጣንና ተግባር በሚዘረዝረው የሕገ መንግሥቱ አንቀጽ 77 ሥር ሁለቱ ኮሚሽኖች እንደሚያከናውኗቸው የተገለጹ ኃላፊነቶች አንድም ቦታ አለመጠቀሱን፣ ሕገ መንግሥቱ ለጠቅላይ ሚኒስትሩና እሳቸው ለሚመሩት የሚኒስትሮች ምክር ቤት የሚሰጠው ሥልጣን የፌዴራል መንግሥት ርዕሰ መስተዳድርነትን ወይም አስፈጻሚነትን እንደሆነ ያስረዳሉ።

ይሁን እንጂ በአንቀጽ 77 ሥር የሚኒስትሮች ምክር ቤት የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅን ጨምሮ በማናቸውም አስፈላጊ ነው ብሎ ባመነባቸው ጉዳዮች ላይ ሕግ በማመንጨት፣ ለሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ማፀደቅ እንደሚችል የሚደነግግ መሆኑን ባለሙያው ይጠቅሳሉ። ነገር ግን ይህ ድንጋጌ መታየት ወይም መተርጎም ያለበት ሕገ መንግሥቱ ለሚኒስትሮች ምክር ቤት ከሰጠው መሠረታዊ የሥራ አስፈጻሚነት ሥልጣን አንፃር ብቻ ሊሆን እንደሚገባ ባለቤታቸው ይከራከራሉ።

ማናቸውንም ሕግ የማመንጨት ሥልጣን ለሚኒስትሮች ምክር ቤት ተሰጥቷል ተብሎ ኮሚሽኖቹ እንዲቋቋሙ የሕግ ረቂቅ ማፅደቁ የፌዴሬሽን ምክር ቤት የሥልጣን ክልልን የሚጥስ የሕግ ስህተት ብቻ ሳይሆን፣ ተቋሙን በድጋሚ የማዳከም ተግባር እንደሚሆን ወይም ይኼንን ውጤት እንደሚያስከትልም አስጠንቅቀዋል።

አገሪቱ ከወሰንና ከማንነት ጋር በተያያዙ ግጭቶች ለዓመታት ስትናወጥ በከረመችበት ወቅት የፌዴሬሽን ምክር ቤት ይህ ሥልጣን የት ነበረ የሚል ጥያቄ መነሳቱ ተገቢ ቢሆንም፣ መልሱ የሚያጠነጥነው ሥራ አስፈጻሚው መንግሥት ላለፋት ሁለት አሥርት ዓመታት የፌዴሬሽን ምክር ቤትን ሥልጣንና ተግባር ነጥቆ በመውሰዱ መሆኑን ባለሙያው ይሞግታሉ።

ላለፋት ሁለት አሥርት ዓመታት የነበረው ሥራ አስፈጻሚ መንግሥት ባቋቋመው የፌዴራል ጉዳዮች ሚኒስቴር አማካይነት የፌዴሬሽን ምክር ቤትን ሥልጣንና ኃላፊነት ነጥቆ በመጠቅለሉ ምክር ቤቱ ደካማ ተቋም ሆኗል፡፡ ነጣቂ የነበረውም የፌዴሬሽን ምክር ቤት ፋይዳ አልባ ሆኖ በአሁኑ ወቅት መፍረሱን ይጠቅሳሉ። በመሆኑም አሁን ሥልጣን ላይ ያለው ሥራ አስፈጻሚ መንግሥት ኮሚሽኖቹን ለማቋቋም የሚያደርገው ጥረት ከተመሳሳይ ጣልቃ ገብነት የዘለለ ፋይዳ እንደማይኖረው ይከራከራሉ።

ለዚህ የሚያቀርቡት ምክንያት ደግሞ በፌዴራሊዝም ሥርዓት ወስጥ በተለይም ቋንቋንና አሰፋፈርን መሠረት ባደረገ ፌዴሬሽን ውስጥ ግጭት ተፈጥሯዊ በመሆኑ፣ ግጭቶችን የሚፈታ ጠንካራ ተቋም መገንባት ዘላቂ መፍትሔ ሊሆን እንደሚገባ ያሳስባሉ።

በጉዳዩ ላይ ሪፖርተር ያነጋገራቸው በፌዴራል ጉዳዮች ሚኒስቴር በግጭት ጉዳዮች ላይ ከፍተኛ አማካሪ የነበሩትና በአሁኑ ወቅት በአንድ የውጭ ተቋም የፖለቲካ ጉዳዮች አማካሪ ሆነው በማገልገል ላይ የሚገኙት አቶ ምሥጋናው ሙሉጌታ፣ የፌዴሬሽን ምክር ቤትን ደካማ ተቋም ያደረገው በፌዴራል ጉዳዮች ሚኒስቴር በኩል የተደረገው የፖለቲካ ጣልቃ ገብነት መሆኑን ይስማማሉ።

በአሁኑ ወቅት ጊዜያዊ ኮሚሽኖችን ለማቋቋም የተፈለገበት ምክንያት ትርጉም ይኖረዋል ብለው አንደማያምኑም ለሪፖርተር ገልጸዋል።

በሰጡት ማብራሪያም ጊዜያዊ (Ad hoc) ኮሚሽኖች ወይም ተቋማት እንዲቋቋሙ የሚደረገው በሁለት ምክንያት እንደሆነ ያስረዳሉ።

‹‹አንደኛው ምክንያት ኃላፊነቱን መወጣት የሚችል ተቋም ሳይኖር ሲቀር ወይም ያለው ተቋም ሽባ ሲሆን፣ አልያም በሕዝብ ዘንድ ተዓማኒነቱን ያጣ ከሆነ ነው፤›› የሚሉት አቶ ምሥጋናው፣ ‹‹ሌላው አዲስ ኮሚሽን ለማቋቋም ምክንያት የሚሆነው ተቋሙ የሚሠራበት መርህ (ፎርሙላ) የተቀየረ እንደሆነ ነው፤›› ብለዋል።

አሁን ባለው ሁኔታ የሚቋቋሙት ሁለት ኮሚሽኖች እንዲያከናውኑ የሚፈለገውን ተግባር ለመወጣት እንዲያስችለው የተነደፈ አዲስ መተግበሪያ ‹ፎርሙላ› አለመኖሩን፣ የሚሰጣቸውን ተልዕኮ ለመወጣት የሚከተሉት ማንነትን፣ ቋንቋንና አሰፋፈርን መሠረት ያደረገ የከረመ ‹ፎርሙላ› መሆኑን ይገልጻሉ። ይህ ፎርሙላ ሕገ መንግሥታዊ ከመሆኑ የተነሳ ለመቀየር እንደማይቻል የጠቀሱት አቶ ምሥጋናው፣ በተመሳሳይ የችግሮቹ መፍቻ መንገድ እንዲሠሩ ኮሚሽኖቹን ማቋቋም ከጊዜ መግዣነት ያለፈ ትርጉም ይኖረዋል ብለው እንደማያምኑ ገልጸዋል።

ይህ ከሆነ ደግሞ ያለውን የፌዴሬሽን ምክር ቤት ድክመቶች የሚቀርፍ ጥገና በማካሄድ፣ በማጠናከርና ገጽታውን በመመለስ የተባሉትን ኃላፊነቶች ይዞ እንዲቀጥል በማድረግ ዘላቂና ጠንካራ ተቋም መገንባት የተሻለ መሆኑን ያሳስባሉ።

ምርጫ ቦርድ ምርጫ ለመምራት ተዓማኒነት እንዳልነበረው፣ ነገር ግን ይኼንኑ ተቋም በመጠገንና ገጽታውን በማሻሻል እንዲቀጥል በአሁኑ ወቅት በመካሄድ ላይ የሚገኙትን ተግባራት በማሳያነት በመጥቀስ፣ ይኼንኑ ተሞክሮ በመድገም የፌዴሬሽን ምክር ቤትን ማጠናከሩ ተገቢና ዘላቂ ፋይዳ እንደሚኖረው አስተያየታቸውን ሰጥተዋል። የፌዴሬሽን ምክር ቤት ምን ይላል?

የፌዴሬሽን ምክር ቤት በሚያዚያ ወር 2010 ዓ.ም. ባካሄደው ስብሰባ አንድ ፖሊሲ አፅድቋል። ይህ ፖሊሲ በክልል መንግሥታት መካከል፣ እንዲሁም በክልሎችና በፌዴራል መንግሥት መካከል የሚኖረው ግንኙነት በሕግ የሚመራና ዘላቂ የሆነ ተቋማዊ መሠረት እንዲኖረው የሚያስችል የመንግሥታት ግንኙነት ፖሊሲ የተሰኘ ነው።

የኢትዮጵያ ፌዴራሊዝም ሥርዓት ከተመሠረተ ከሁለት አሥርት ዓመታት በላይ ቢያስቆጥርም፣ የፌዴሬሽኑ መንግሥታት ሕጋዊ ማዕቀፍን የተከተለ ተቋማዊ ግንኙነት ከማድረግ ይልቅ በገዥው ፓርቲ ላይ የተንጠለጠለ እንደሆነ፣ ይህ የፓርቲ መስመር በመንግሥታት ግንኙነት ላይ የበላይነትን በመያዝ የመንግሥታት ግንኙነት ሥርዓቱ ተቋማዊ እንዳይሆን እክል መፍጠሩን ፖሊሲውን ለማፅደቅ በወቅቱ የቀረበው የውሳኔ ሐሳብ ይገልጻል።

የፓርቲ ግንኙነት መስመሩ ለጊዜው ጠቃሚ ቢመስልም የኢሕአዴግ አውራ ፓርቲነት ቀስ በቀስ ተቀይሮ የተለያዩ ፓርቲዎች በተለያዩ እርከን ሥልጣን የሚይዙበት ዕድል ቢፈጠር፣ በፓርቲዎቹ ብሎም በፌዴሬሽኑ መንግሥታት መካከል የሚኖረው ግንኙነት ሰላማዊና የሰመረ ላይሆን እንደሚችልና የፌዴራል ሥርዓቱን ህልውና አደጋ ላይ ሊጥል እንደሚችል ይገልጻል።

በመሆኑም የመንግሥታቱን ግንኙነት ተቋማዊ ለማድረግና ግንኙነቱን ሙያዊና ቴክኒካዊ በሆነ መንገድ የሚያስተባብርና ተፈጻሚነቱንም የሚከታተል አንድ አገር አቀፍ ተቋም፣ በፌዴራልና በክልል መንግሥታት በጋራ እንዲመሠረት የሚያስችል ፖሊሲ በማፅደቅ በሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤትም ሕግ እንዲወጣለት ወስኗል።

በዚህ ፖሊሲ አማካኝነት እንዲመሠረት የታቀደው ተቋም በፌዴራል መንግሥትና በክልሎች መካከል፣ እንዲሁም በክልሎች መካከል አለመግባባቶችና ግጭቶች የሚፈቱበት የግንኙነት ተቋም እንደሚሆንም የውሳኔ ሐሳቡ ያመለክታል።

ይህ ፖሊሲ በፌዴሬሽን ምክር ቤት በሚያዚያ ወር ቢፀድቅም፣ እስካሁን ፖሊሲው በሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ቀርቦ አልፀደቀም። ፖሊሲው በዚህ የተጓተተ ሁኔታ ውስጥ እያለ ነው፣ የሚኒስትሮች ምክር ቤት ሁለቱ ኮሚሽኖች እንዲቋቋሙ ረቂቅ አዋጆቹን ለፓርላማ ያቀረበው።

ሪፖርተር ሁለቱን ኮሚሽኖች የሚያቋቁሙ አዋጆችን የማፅደቅ ሒደት መጀመሩን ተከትሎ የፌዴሬሽን ምክር ቤትን አቋም ጠይቋል።

በጉዳዩ ላይ አስተያየት የሰጡት የፌዴሬሽን ምክር ቤት የሕዝብ ግንኙነት ዳይሬክተር አቶ ገብሩ ገብረ ሥላሴ ምክር ቤቱ ኮሚሽኖቹን ለማቋቋም የተጀመረውን ጥረት እንደሰማ፣ የባለሙያዎች ቡድን መሥርቶ ከፌዴሬሽን ምክር ቤት ሥልጣንና ከሕገ መንግሥቱ ጋር የሚጣረስ መሆን ወይም አለመሆኑን ማጥናት እንደ ጀመረ ተናግረዋል። በመሆኑም ጥናቱን እንደጨረሰ የፌዴሬሽን ምክር ቤት አቋሙን እንደሚገልጽ አስታውቀዋል።

 

 

In Ethiopia’s long-term interests

4 Dec

Posted by The Ethiopia Observatory (TEO)

 

Related:

In Ethiopia’s long-term interests

 

 

%d bloggers like this: